موازنه قوا در خاورمیانه

موازنه قوا در خاورمیانه

* مانی زرشکی

 بحث  صلح و امنیت از مهم ترین بحثهایی است که در خاورمیانه امروز دیده می شود. خاورمیانه از معدود مناطقی در جهان است که هنوز نظم مشخصی از لحاظ بین الدولی در آن وجود ندارد و شاهد  اتحادهایی هستیم  که بین کشور ها  به وجود می آید و به سرعت رنگ باخته و اتحاد های جدیدتر شکل می گیرد و البته یکی از  دلایل این موضوع ناشی از وضع بی ثبات  داخلی این کشورهاست که باعث به وجود آمدن حرکات رادیکال و  تغییرات دولت ها می شود؛ همچنین  وجود بازیگران متعددی  که از خارج نیز باعث تشدید  این بی ثباتی در منطقه می گردند.

بی ثبات ترین کشور ها از لحاظ امنیتی در حال حاظر در منطقه خاورمیانه  کشورهای عراق و سوریه هستند؛  در تحلیلی ساده و بدون در نظر گرفتن مسایل داخلی، نوع حکومت، ترکیب جمعیتی،تاریخ  سایر موضوعاتی که ممکن است  باعث بروز اختلافات داخلی یا ناراضیتی از دولت های  مستقر در این کشور ها شود و با نگاه صرفا ساده سیاسی می توان دریافت که دولت  کشور های عراق و سوریه، هر دو از هم پیمانان نزدیک دولت ایران بوده  و با دولت عربستان سعودی دارای مشکلات عدیده هستندو در همین حال می توان اشاره  جالبی داشت به گروهی جدید به نام داعش  که در ظرف چند روز، با میزان توحشی که نشان می دهد، جهانی شده است. گروه داعش که مخفف نام دولت اسلامی عراق و شام می باشد، در هردوی این کشور ها فعالیت تروریستی داشته و بسیار فعال است و مناظقی از این دو کشور، به خصوص مناطق نفت خیز  سنی نشین را در تصرف دارد.

سوریه  آخرین نمونه از کشورهایی بود که جریانات موسوم به بهار عربی در آن اتفاق افتاد و البته باید اشاره داشت که طولانی ترین و خونین ترین آنها نیز در این کشور به وقوع پیوست که با حضور گسترده بازیگران بین المللی و خارجی همراه بود.

طرفدار دولت سوریه و شخص بشار اسد، تنها و تنها  دولت ایران بود و البته باید به  حمایت روانی و دیپلماتیک دولت روسیه نیز اشاره داشت.  در طرف دیگر معارضان طیف  گسترده و همجنین  بعضا متناقضی را تشکیل می دادند. همچون معارضین، حامیانشان  نیز دچار اختلافات شدید بودند؛ عربستان و قطر از یکطرف از گروه های سلفی و وهابی مثل جبهه النصره حمایت می کردند و ترکیه و مصر در زمان  ریاست  مرسی  از اخوان  المسلمین حمایت می کردند  و اتحادیه اروپا و ایالات متحده نیز گروه های سکولار مخالف اسد را مورد حمایت قرار می دادند.

البته با بالا گرفتن درگیری ها در سوریه و اقدامات وحشت آور گروههای وهابی و سلفی، به آرامی آمریکا و اتحادیه اروپا راه خود را از معارضین جدا کرده و البته از دولت سوریه نیز حمایتی نکردند. ولی در بدترین  شرایط که ظن استفاده نیروهای دولت سوریه از  سلاح های شیمیایی می رفت خویشتن داری نشان داده و در نهایت به خروج تسلیحات شیمیایی از سوریه رضایت دادند.

 با برکناری مرسی از ریاست جمهوری مصر و  شروع اعتراضات در ترکیه علیه دولت اردوغان و کنار رفتن آرام نیروهای خارج از منطقه ای، تعادلی که  بین نیرو های ارتش سوریه و معارضین ایجاد شده بود به سمت نیرو های  دولت سوریه به هم خورد و به نظر نمیرسد که بازیگران منطقه ای باقی مانده این قدرت را داشته باشند که دوباره این تعادل را برقرار کرده یا به سمت نیروهای معارض  عوض کنند. باید توجه داشت که دولت  و ارتش سوریه همچنان از کنترل کامل بر کشور برخوردار نیست و مناطق نزدیک مرز عراق همچنان در دست نیروهای  داعش می باشند.

درگیری های ارتش عراق با نیرو های داعش مسبوق به سابقه بوده است و از زمستان سال گذشته شاهد این درگیری ها بودیم؛ ولی اوج گیری دوباره درگیری ها  و تصرف  برق آسای قسمت هایی از خاک این کشور  توسط این  گروه تروریستی در  مناطق به خصوص سنی نشین،  این سوال را به ذهن متبادر می کند  که چگونه ممکن است چند صد نفر شورشی یا در بهترین حالت چند هزار نفر بتوانند نیرو های ارتشی را که چندین ده هزار نفر هستند مغلوب کنند؟ اینکه مثلث نا امنی عراق  که شهر های سنی نشین  فلوجه – تکریت – رمادی  اضلاع آن محسوب می شوند  نمی توانستند که با دولت مرکزی عراق  هماهنگ و همراه شوند و به راحتی در دست شورشیان داعش قرار می گیرند و عدم هماهنگی بین استاندار و دولت مرکزی، تهدیدات  امیر سلمان بن سلطان بن عبدالعزیز، معاون وزیر دفاع عربستان در  دی ماه سال گذشته را به یاد ها می آورد که  بنا به آن چه در منابع خبری عراقی گزارش شده است، گفته بود  که در صورتی که وضعیت فعلی در الانبار به همین منوال ادامه یابد، نیروهای سپر دفاع جزیره وارد استان الانبار خواهند شد تا بنا به ادعای وی، این استان را از دست “صفوی های زرتشتی” نجات دهند.

حضور سردار قاسم سلیمانی فرمانده سپاه قدس در بغداد و بازدید از امکانات دفاعی بغداد و برگزاری جلسات توجیحی دفاعی نیز نشان دهنده اهمیت موضوع برای دولت ایران می باشد.

با توجه به مطالب گفته شده، به نظر می رسد که کشور های ایران و عربستان به عنوان قدرت های منطقه ای هنوز در حال موازنه قوا هستند و درصورت ادامه این وضع،  موازنه قوا در خاورمیانه همچنان ادامه پیدا خواهد کرد. همانگونه که کاهش درگیری ها در سوریه باعث شعله ور شدن درگیری ها در عراق  شد، ممکن است شاهد باشیم که در صورت پایان درگیریها در عراق،  درگیری ها در سایرکشورهای متحد ایران در منطقه اوج بگیرد  و یا بر عکس شاهد اوج گیری درگیری ها در مناطق مورد نفوذ عربستان خواهیم بود.

البته باید این موضوع  را هم مورد نظر قرار داد که دولت جدید حسن روحانی در صورت رهایی از بن بست  مذاکرات هسته ای و رسیدن به یک توافق پایدار به دنبال یک توافق با عربستان سعودی باشد  و درگیری های نظامی به درگیریهای دیپلماتیک  تبدیل گردد. جواد ظریف وزیر امور خارجه محبوب کشورمان این موضوع را به خوبی می داند که مذاکرات با گروه ۱+۵ شاید به نوعی راحت تر از عربستان سعودی باشد و به همین دلیل در میان این مذاکرات از رفتن به عربستان سعودی خودداری کرد.

* دانش آموخته علوم سیاسی

درباره نویسنده

117مطلب نوشته است .

تمام حقوق این سایت برای © 2018 موج پرس. محفوظ است.