سهم فروش نفت‌مان را از بازارهای جهانی پس می‌گیریم

سهم فروش نفت‌مان را از بازارهای جهانی پس می‌گیریم

موج پرس:: “نفت پیش از آنکه یک کالای اقتصادی و تجاری باشد، کالایی سیاسی است و همین مسئله مانع از بازپس‌گیری بازارهای از دست رفته نفت ایران خواهد بود.” این مطلبی است که نایب رئیس اتاق بازرگانی ایران در مورد تاثیر گذاری حل مناقشه اتمی‌ایران با غرب عنوان می‌کند. او در عین حال که بانگاهی خوشبینانه معتقد است در صورت توافق هسته‌ای ایران با غرب می‌توان ظرف مدت یکسال نیمی‌از سهم ایران در بازار جهانی را بدست آورد، اما بر این باور است مسئله تنها موضوع هسته‌ای ‌ایران نیست. مشروح گفت‌و‌گوی خبرنگار«قانون» با دکتر پدرام سلطانی، نایب رئیس اتاق بازرگانی، کشاورزی و صنایع و معادن ایران، در پی می‌آید که می‌خوانید:

 به عقیده شما در حال حاضر مهم‌ترین اقدامی که می‌توان برای بازپس‌گیری سهم ایران از بازارهای جهانی نفت انجام داد چیست؟
یک واقعیت وجود دارد و آن اینکه در هر تجارت و در خصوص هر کالایی به دست آوردن بازار برای کالا‌ها دشوار تر‌ از، از دست دادن آن‌ها‌ست. اما در خصوص برخی کالاها که جنبه‌های خاص دارند موضوع می‌تواند پیچیده‌تر هم باشد. یکی از این‌جنبه‌ها نیز آن است که مصرف کننده و یا مشتری کالا تا چه اندازه بتواند از نظر مختصات و مشخصات آن کالا را جایگزین کند. مشخصا در ارتباط با نفت باید توضیح داد که هر نفت در هر منطقه ویژگی‌های خاص خود و آنالیزهای متفاوت خود را از منظر کیفیت، سبکی و سنگینی دارد. به دلیل این آنالیزها هر پالایشگاه نیز باید براساس آنالیزهای مورد نظر طراحی و تنظیم شود تا بتوان از آن نفت بهترین خروجی را گرفت.
 پس می‌توان گفت دلیل اینکه غرب برای تحریم نفت ایران به صورت مرحله‌ای عمل کرده است، ویژگی‌های خاص نفت ایران و نیاز به زمان برای جایگزین آن بوده است؟
دقیقا همینطور است. پالایشگاه‌هایی که خودشان را روی نفت ایران تنظیم کرده بودند یا باید می‌توانستند از کشورهای دیگر آنالیزهای مشابه آن را به دست بیاورند یا پالایشگاه‌های خود را روی دیگر نفت‌ها با آنالیزهای دیگر تنظیم کنند و خروجی‌های مورد نظر خود را بگیرند. متاسفانه این اتفاق برای بازارهای نفتی که ما در جریان تحریم‌ها از دست دادیم و دیگر کشورها به دست آوردند افتاده است. برای مثال هم اکنون عربستان، قطر‌، کویت و امارات بازارهای نفت ایران را قبضه کرده و جایگزین خوبی برای مشتریان نفت ایران شده‌اند. طبیعتا آن کشورهایی که تاکنون و در جریان تحریم‌‌ها به دنبال جایگزینی برای نفت ایران بوده‌اند اگر بخواهند دوباره نفت ایران را خریداری کنند برایشان سختی‌هایی به وجود خواهد آمد که مطمئنا این بار هزینه این سختی‌ها را از ایران خواهند گرفت.
 ایران چگونه این هزینه را پرداخت خواهد کرد؟
با تخفیف‌‌هایی که از ما توقع دارند که در فروش نفت برای آنها قائل باشیم یا اینکه در قرار دادها برای آنها جذابیت‌هایی در فروش نفت و نیز در مزیت‌های جانبی که در قرار داد‌ها وجود دارد از جمله شرایطی که در خصوص سرمایه گذاری‌های استراتژیک نفتی وجود دارد برای آن‌ها ایجاد کنیم. نکته دیگر در باره نفت و کالاهای مشابه، این است که آن‌ها صرفا کالایی سیاسی نیستند بلکه بیشتر جنبه سیاسی و امنیتی نیز دارند. انرژی و تامین امنیت انرژی برای هر کشوری از درجه اهمیت بسیار بالایی برخوردار است و اگر در این زمینه ثبات امنیت وجود نداشته باشد می‌تواند کشورها را به اغتشاش و دولت‌ها را به سراشیبی سقوط بکشاند. نکته دیگر اینکه از حیث سیاسی، تجارت نفت با سیاست‌ کشورهای خریدار و فروشنده و کشورهایی که خریداران و فروشندگان در آن اردوگاه هستند، با هم گره خورده است. موضوع امنیت تامین انرژی و بعد سیاسی نفت هم قطعا می‌تواند مانعی را برای برگشت ایران به بازارهای از دست داده خود به وجود آورد؛ یعنی کشورهای خریدار اگر احساس کنند این جریان می‌تواند تکرار شود و اگر مناقشه اتمی‌ایران حل نشود و امتداد یابدیا اینکه منازعات کشورهای دنیا با ایران به پایان نرسیده باشد و دوباره تکرار شود‌؛ همچنین اگر خریداران نفت ایران در استراتژی‌های کلان خود به این جمع بندی برسند که در خرید نفت از ایران کشورهای هم اردوگاهشان و حتی نیروهای سیاسی و اجتماعی درداخل کشورهایشان ملاحظاتی خاص دارند، ( فارغ از مسئله حل مناقشه اتمی‌ایران ) قطعا این ملاحظات را در اولویت قرار خواهند داد. عواملی که به آنها اشاره داشتم، مهم‌ترین موانع برای ایران در بازپس‌گیری بازارهای نفت خود است.
 مقصود شما این است که تحریم نفت ایران و از دست دادن بازارهای جهانی نفت، ارتباط چندانی با مناقشه اتمی‌ایران و غرب ندارد؟
گذشته از مسائل سیاسی و امنیتی که از آن به عنوان دو عامل بازدارنده یاد کردم، فکر می‌کنم اگر مناقشه اتمی‌به نوعی حل شود که خریداران مطمئن باشند این روند قرار نیست پاندولی باشد و بتواند یک اعتماد تدریجی را به وجود آورد ایران خواهد توانست بخشی از بازار‌های نفت خود را به دست آورد. بنابراین من با نظرات بدبینانه برخی کارشناسان که معتقدند شاید ایران تا ۱۰ سال دیگر هم نتواند بازارهای نفت خود را باز پس گیرد موافق نیستم. چرا که در بخشی از بازارهایمان پالایشگاه‌ها علاقه‌مند به استفاده از نفت ایران هستند و به اجبار و به دلیل فشارهای سیاسی از سوی غرب ناچار به تحریم نفت ایران شده‌اند. شاید بتوانیم در حدود ۵۰ درصد از ظرفیت‌های فروش نفت خود را پس از توافقات نهایی اتمی‌در مدت یک یا دو سال به‌دست آوریم‌. از سوی دیگر ما هرچه تلاش کنیم نفت را درسبدی خاص به مشتریان بفروشیم موفق‌تر هستیم. منظور از این سبد درواقع سبدی از پیشنهادات، توافقات و امتیازات است که بخشی از آن سیاسی و بخش دیگری از آن می‌تواند راهبردی و اقتصادی باشد. در اینجاست که دیپلماسی می‌تواند به کمک نفت بشتابد تا از بحرانی که در آن قرار گرفته‌ایم خارج شویم.
   در این شرایط به نظر می‌رسد تجار فعال درحوزه نفت و نیز بخش‌خصوصی بتوانند نقش تعیین کننده‌ای در خروج از این بحران ایفا کنند. به نظر شما این نقش چه می‌تواند باشد؟
همینطور است، گذشته از دیپلماسی‌، تصمیماتی که خود فعالان اقتصادی و البته تیم اقتصادی دولت یازدهم خواهند گرفت نیز می‌تواند نقش اثر گذاری در بازپس‌گیری بازارهای جهانی نفت ایفا کند.اینکه ایران بتواند مدل‌های تجارت خود را در حوزه نفت تغییر و ارتقا دهد می‌تواند اثرات شگفت‌انگیزی داشته باشد. برای مثال شاید در مواقعی لازم باشد تصمیم بگیریم ایران بخشی ازسهام پالایشگاه‌های کشورهای هدف را خریداری کنیم و یا در احداث پالایشگاه‌های آنها مشارکت داشته باشیم. از این طریق می‌توانیم دو طرف تجارت را در کنترل خود داشته باشیم. از سوی دیگر می‌توانیم بالعکس نیز عمل کنیم‌، به این صورت که امتیاز سرمایه‌گذاری و مشارکت در پروژه‌های نفتی خود را به برخی از سرمایه‌گذاران در کشورهای هدف واگذار کرده و آنها به سرمایه‌گذاری و مشارکت در پروژه‌هایمان دعوت کنیم. باید این نکته بسیار مهم را نیز مد نظر قرار دهیم که ایران در منطقه رقبای بسیار سرسختی در حوزه نفت و تجارت آن دارد، از همین رو من نیز قصد ندارم با ساده‌انگاری در خصوص بازارهای از دست رفته نفت ایران صحبت کنم، واقعیت این است راهکارهایی که پیش روی ایران قرار دارد شاید کشورهایی مانند عربستان و عراق که ظرفیت افزایش تولید نفت را نیز بیش از ایران دارند بهتر بتوانند به این روش‌ها جامه عمل بپوشانند. نبرد نفتی ایران با دیگر کشورها نبرد بسیار سختی خواهد بود.
 وزیر نفت هم چندی پیش درخصوص این نبرد نفتی هشدار داده بودند…
بله،همانطور که جناب مهندس زنگنه هم اشاره داشتند زمان آن رسیده است که خودمان را برای “جنگ قیمت‌ها” در بازار نفت آماده کنیم و از این طریق بتوانیم سهم خود را از بازار‌های جهانی نفت باز پس گیریم. به عبارتی با پایین‌تر آمدن قیمت صرفه اقتصادی تولید و استخراج در برخی قسمت‌ها از بین می‌رود.
 موارد دیگری که در خصوص افزایش قیمت نفت در سطح جهانی انجام می‌شود حکایت از تعمد غرب در بالا بردن قیمت نفت دارد. برای مثال دکتر محسن رنانی اقتصاد دان بر این باور است غرب مناقشه اتمی‌را به راه انداخت که بتواند تا سال ۲۰۲۰ قیمت نفت و فرآورده‌های آن را افزایش داده و در عوض نیز انرژی‌های پاک را جایگزین کند. از سوی دیگر برخی کارشناسان معتقد هستند اگر این نظر واقعیت داشت توافق اتمی‌ایران با غرب تا همین مرحله نیز نباید صورت می‌گرفت، نظر شما در این باره چیست؟
چندان با این نظر موافق نیستم. به هرحال بالا بردن قیمت نفت اولین و بیشترین اثر را بر مصرف‌کنندگان این کالا می‌گذارد. اینکه کشورهایی این تصمیم را بگیرند که سطح قیمت انرژی‌های جدید را در دنیا بالا بکشند و بتوانند انرژی‌های جایگزین را اقتصادی کنند خب، بعد چه اتفاقی خواهد افتاد؟ انرژی‌های جایگزین که اقتصادی شوند میزان عرضه انرژی نیز افزایش خواهد یافت و باز درهمان مسیر عرضه و تقاضا قرار خواهد گرفت و دوباره شاهد شکسته شدن قیمت‌ها خواهیم بود. پس نمی‌توانیم این موضوع را گمانی مبتنی بر واقعیت دانست. با استناد به مطالعاتی هم که صورت گرفته تا سال ۲۰۳۰ و ۲۰۵۰ انرژی‌های فسیلی جزو انرژی‌های قالب در دنیا خواهند بود. آنچه ممکن است موجب جایگزینی انرژی‌های نو با فسیلی شود کاهش ذخایر انر‍ ژی‌های فسیلی در برخی کشورها‌‌ست.
 در تمام سال‌هایی که بازار نفت ایران تحریم بوده است، آیا توانسته ذخایر نفتی خود را افزایش دهد؟
طبیعتا در این سال‌ها اکتشافاتی در حوزه نفت صورت گرفته و ذخایر نفتی ایران از حدود ۱۰ سال کذشته تا کنون در حدود ۳۰ میلیارد بشکه افزایش یافته است. ایران از حیث ذخایر نفتی کماکان دومین کشور دنیا‌ست. این مسئله نکته مثبتی است اما در نکاتی که در باره آن بحث کردیم چندان نمی‌توانند تاثیر گذار باشد و بازارهای نفت ایران را بتوانند نجات دهند. این ذخایر تنها در صورتی می‌تواند کمک بزرگی برای ایران باشد که دیگر کشورهای دارنده و تولید کننده نفت ذخایر نفتی و همچنین کیفیت نفتشان رو به پایان باشد که این اتفاق نیز بسیار بعید به نظر می‌رسد.
 آقای سلطانی! در حال حاضر ارزیابی شما از وضعیت تولید نفت در ایران چیست؟
بدون شک از هشت سال گذشته تا کنون وضعیت تولید نفت در ایران چندان مطلوب و قابل قبول نبوده است. در این هشت‌سال نتوانستیم سرمایه‌گذاری مورد نیاز و حداقلی را حفظ تولید و استخراج از میادین مشترک نفتی انجام دهیم. در این باره از اهداف برنامه چهارم توسعه هم از نظر تولید و هم از نظر سرمایه‌گذاری عقب هستیم.
 با این اوصاف نظر شما در خصوص راه اندازی بورس نفت چیست؟
همانطور که در اول صحبت‌هایم اشاره کردم موضوع نفت بیش از آنکه اقتصادی باشد یک موضوع سیاسی است. بنابر این نگاه به راه اندازی بورس نفت نیز کاملا سیاسی خواهد بود. اینکه کشورهای دیگر به کشوری مانند ایران که رقبای بسیار جدی در منطقه دارد این اجازه را بدهند که بورس نفت خود را راه‌اندازی کرده و موفق شود، و به غیر از نفت خودش بتواند نفت دیگر کشورها را نیز خریداری کند قدری دور از انتظار و واقعیت است. اگر چنین اتفاقی ممکن بود کشوری مانند عربستان یا قطر خیلی پیشترها توانسته بود بورس نفت خود را راه اندازی کند. به نظر من راه اندازی بورس نفت خام در ایران بسیار ساده اندیشی است. بورس نفت زمانی می‌تواندبه معنای واقعی در ایران ایجاد شود که اوپک در خصوص راه اندازی بورس نفت در ایران تصمیم بگیرد. حتی کشورهایی که حساسیت روی آنها کمتر است و کسی آنها را رقیب حساب نمی‌کند مانند سنگاپور موفق نشده اند که بورس واقعی نفت را راه اندازی کنند.
 آقای سلطانی! یکی از انتقادهایی که به وزیران قبلی در حوزه نفت واردشده دخالت ندادن بخش خصوصی واقعی در پروژه‌های نفتی و در سرمایه‌گذاری‌ها بوده است. رویکرد آقای زنگنه در این باره چگونه است؟
به ایشان هم همین انتقاد وارد است. ایشان معتقد هستند که بخش خصوصی ما این توان را ندارد وگرنه وزارت نفت بسیار مشتاق است که از بخش خصوصی برای اجرای پروژه‌های نفتی بهره گیری کند. البته شاید برخی استدلال‌های وزیر نفت درست باشد اما این نکته نیز باید مد نظر قرار گرفته شود که در تمام این سال‌ها بخش خصوصی مجالی برای رشد و بزرگ شدن نیافته است. هم اکنون تعداد شرکت‌های بخش خصوصی واقعی که توان وارد شدن به پروژه‌ها را دارند بسیار انگشت شمار است.

درباره نویسنده

117مطلب نوشته است .

تمام حقوق این سایت برای © 2018 موج پرس. محفوظ است.